KONU:  MANYETİK VE TERMİK RÖLELER

 

A-    MANYETİK RÖLE

a)      Rölenin tanımı :  Röleler düşük akımlarla büyük güçlerin anahtarlanmasını sağlayan elektromanyetik anahtarlardır.

b)      Rölenin yapısı ve çalışması :  Röleler genel olarak nüve, bobin , kontaklar  ve gövdeden meydana gelir.

 

             

 

   Nüve  : Bakır tellerin sarıldığı, makaranın geçirildiği metal parçadır. Tek parça yumuşak demirden veya silisli saçlardan rölenin büyüklüğüne göre yapılır. Yumuşak demir kullanılmasının sebebi: mıknatıslık özelliğini hemen kaybedebilmesidir.

   Bobin  :  Yalıtkan bir malzeme üstüne makara şeklinde sarılmış iletkenlerden meydana gelir. Rölenin büyüklüğüne ve çekeceği akıma göre iletken çapı ve spir sayısı değişir. Bobin uçlarına gerilim uygulandığında bobin nüveyle birlikte elektro mıknatıs özelliği kazanır. Böylece karşısındaki paleti çekip, kontakların temasını veya ayrılmasını sağlar.

   Kontaklar  : Birbirine temasa halindeyken üzerinden akım geçen, açılıp kapanabilen parçadır. Kontaklarda kapanma esnasında elektrik sıçraması nedeniyle “ark” ismini verdiğimiz bozulmalar olabilir. Bunu engellemek için kontaklar çok iyi ( pas yapmaz) iletkenlerden imal edilir. Kontaklar yapımına göre normalde açık ve kapalı olabilir.

   Gövde : Röle parçalarının üzerine monte edildiği parçadır. Elektriki olarak izole edilmiştir.

 

Rölenin çalışması: Röle bobinine enerji uygulandığında bobinde oluşan manyetik alan nüveyi mıknatıslar ve karşısındaki metal paleti çeker. Palet uçlarına bağlı olan kontaklar ise kontak durumuna göre açılır yada kapanır. Yani normalde açık olan kontak kapanır ve bağlı olduğu devreye enerji aktarmak için anahtar görevi yapar.                                      

                                              

 

c)      Manyetik röle çeşitleri

 

Manyetik röleler, kontakların dayanabildiği akım ve gerilim durumuna, kontakların sayı ve çeşidine , çalışma voltajlarına ve kullanım amacına göre çeşitlere ayrılırlar.

 

d)      Manyetik rölenin kullanım alanları:

 

Röleler elektriki olarak anahtarlamak istediğimiz her türlü devrelerde kullanılır. TV alıcılarında, PLC devrelerinde , merdiven otomatiklerinde , tek ve üç fazlı motorlara enerji vermedeki kullanımlar örnek olarak verilebilir.

 

SORU ( Odaklayıcı ) : Manyetik röle hangi kısımlardan oluşur?

SORU ( İrdeleyici ) : Manyetik röle çeşitlerini açıklayınız.

 

B. TERMİK RÖLENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ

 

a)      Tanımı ve yapısı : Uygulamada en çok kullanılan aşırı akım rölesidir. Aşırı akımın ısı etkisi ile çalışır. Genellikle elektrikli cihazları bilhassa motorları, aşırı akımlardan korumak amacıyla kullanılır.

 

                        

 

      Isıya göre uzama katsayısı çok farklı olan iki metal yüzeysel olarak birbirine tutturulmuş ve bunun üzerine bobin sarılmıştır. Bobinlerin bir ucu kontrol edilecek cihaza giderken diğer ucu bir kontak vasıtasıyla şebekeye bağlıdır.

 

b)      Termik rölenin çalışması : Devre akımı bimetal üzerine sarılmış ısıtıcıdan geçmektedir. Normalden fazla akım geçtiğinde ısıtıcı bobin sargıları bimetali ısıtır ve bimetal kurma kolu yönünde eğilerek kontakları birbirinden ayırır. Böylece aşırı akım çeken cihazın enerjisi kesilir. Bu röleler cihaza her zaman seri bağlanır.

c)      Termik rölenin çalışmasına etki eden faktörler.

Termik rölede bimetal ısınıp eğilmesi için bir miktar süre gereklidir. Eğer bağlandığı cihaz kısa süreli aşırı akım çekerse, bimetal hemen eğilmeyeceği için koruma işlemini yapamaz.

 

  d) Bağlantı şekli ve kullanım alanları :

 

Termik röleler her zaman cihazlara seri bağlanır. Termik röleler özellikle üç fazlı motorları aşırı akım nedeniyle ısınıp bozulmalarını engellemek için kullanılır.

 

SORU: Termik röle neden cihazlara seri bağlanmalıdır? Paralel bağlanırsa ne olur?

 

 

KONU:  A. MANYETİK VE TERMİK RÖLENİN BİRLİKTE KULLANILMASI

 

a)      Manyetik ve termik rölenin kullanım alanlarının açıklanması:

Sanayide termik röleler, manyetik rölelerden daha fazla kullanılır. Manyetik rölelerde bir defa devreyi açtıktan sonra tekrar  çalışabilmesi için kurma düğmesine basmak gereklidir. Termik rölelerde bu durum yoktur.

 

b)      Birlikte kullanım nedenleri ve bağlantı şekillerinin açıklanması:

Manyetik ve termik röle iki şekilde birlikte kullanılabilir.

1.      Çift koruma amaçlı ( Manyetik koruma – Termik koruma ): Manyetik korumada, ani akımlarda hemen devre bağlantısını açmak ; uzun süreli normalden fazla akımlarda ise termik koruma sağlamak.  

2.      (Manyetik kumanda – Termik koruma ) : Termik röleyi uzun süreli aşırı akımlardan korumak amacıyla; manyetik röleyi ise cihaz açma-kapama gibi kumanda amaçlı kullanmak.

 

c)       Manyetik ve termik rölenin birlikte kullanımının şemada gösterilmesi:

 

                                    

d) Termik ve manyetik rölenin birlikte kullanımı: Bir kontrol devresinin gösterilmesi

 

                                          

 

>>   GERİ DÖN   <<